Stwierdzenie nieważności małżeństwa w oparciu o psychiczną niezdolność do wypełnienia istotnych obowiązków małżeńskich (niedojrzałość emocjonalna)

Prawodawca kościelny w kan. 1095 Kodeksu Prawa Kanonicznego postanawia że: „Niezdolni do zawarcia małżeństwa są ci którzy: 2° mają poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich wzajemnie przekazywanych i przyjmowanych; 3° z przyczyn natury psychicznej nie są zdolni podjąć istotnych obowiązków małżeńskich”.

Umowa małżeńska jest nieważna, jeżeli strona jest niezdolna do przyjęcia lub zrealizowania istotnych obowiązków małżeńskich. Nikt bowiem nie może zobowiązać się do tego, czego nie jest w stanie wypełnić. Praktyka sądowa do przyczyn sprawiających, że nie można ważnie zawrzeć małżeństwa, zalicza między innymi zaburzenia charakterologiczne – osobowościowe, które w poważny sposób zakłócają wspólnotę życia małżeńskiego. Należy zaznaczyć, że nie chodzi tutaj o choroby psychiczne w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc o zaburzenia osobowości spowodowane organicznymi zmianami centralnego układu nerwowego, ale jedynie o pewne poważne wady charakteru tkwiące w osobowości. W takich przypadkach może się zdarzyć, że osoba zawierająca małżeństwo jest przekonana o swej zdatności do zawarcia związku małżeńskiego, o przedmiocie którego posiada poprawne pojęcie, ale wskutek jej subiektywnej niezdolności do wypełnienia obowiązków małżeńskich, małżeństwo w istocie nie może zaistnieć.

Także niedojrzałość uczuciowa, niedojrzałość emocjonalna lub niedojrzałość psychiczna może tu być przyczyną nieważności małżeństwa. W takich wypadkach niedojrzała uczuciowo osoba jest niezdolna np. ze względu na swój egoizm i zainteresowanie wyłącznie własną osobą do wytworzenia w małżeństwie atmosfery wzajemnego zrozumienia, czasem również ze względu na swój infantylizm, dziecinność. O wszystkich sprawach w małżeństwie chce decydować wyłącznie sama nie uznając praw drugiej osoby. Nie traktuje współmałżonka jako równorzędnego partnera, lecz jako człowiek „niższego rzędu”, który spełnia rolę tylko służebną w małżeństwie.

Nadto w postępowaniu dowodowym chodzi nie tylko o stwierdzenie, czy w danym przypadku istniały zaburzenia osobowości, o lecz także wykazanie stopnia ich ciężkości. Do kategorii zaburzeń psychicznych powodujących nieważne zawieranie małżeństwa nie zaliczają się bowiem zwykłe trudności w życiu małżeńskim, które wynikają tylko z różnicy charakteru i temperamentu, a więc trudności, które zazwyczaj pojawiają się w mniejszym lub większym stopniu w każdym związku małżeńskim i przy dobrej woli powinny zostać skorygowane. Jedynie zaburzenia w stopniu poważnym, niemożliwe do skorygowania niezależnie od dobrej woli stron, stanowią podstawę do uznania małżeństwa za nieważnie zawarte w oparciu o wspomnianą wyżej zasadę, że nikt nie może ważnie się zobowiązać do rzeczy, których nie jest w stanie wykonać.

Istnieją zaburzenia psychiczne, które wprawdzie nie znoszą używania rozumu, ale poważnie utrudniają zdolność oceniająca (kan. 1095 n.2 ). Osoby dotknięte poważnym brakiem rozeznania oceniającego zdają sobie sprawę z tego, czym jest małżeństwo, jakie nakłada ono obowiązki, ale nie są w stanie ocenić, że obowiązki te przekraczają ich psychiczne możliwości, albo – ulegając wewnętrznym impulsom nie do pokonania – nie mają wewnętrznej wolności wyboru.

Do stwierdzenia, że małżeństwo zostało nieważnie zawarte, trzeba wykazać, iż braki dotyczące niezdolności podjęcia i wypełnienia obowiązków małżeńskich istniały już w trakcie zawierania małżeństwa, a podczas trwania wspólnoty małżeńskiej ewentualnie się nasiliły i stały się przyczyną jej rozpadu.

W stwierdzeniu niezdolności psychicznej do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich duża rola przypada biegłym, którzy winni ocenić naturę zakłócenia psychicznego, jej rodzaj i skutki oraz kiedy te zakłócenia psychiczne miały miejsce.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *